Zrównoważony rozwój w transporcie

Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony, to jest taki rozwój, w którym potrzeby obecnego pokolenia mogą być zaspokojone bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie.

Pierwsze zdanie raportu Światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju z 1987 r.

Powyższy cytat stanowi klasyczną definicję pojęcia zrównoważonego rozwoju. Koncepcja ta zawiera w sobie założenie, że istnieje konieczność zaspokojenia bieżących ekonomicznych potrzeb społeczeństwa i że jednocześnie potrzeby te są ograniczone przez zdolność środowiska, obecnego poziomu techniki i organizacji społecznej do ich zaspokojenia. Istotę zrównoważonego rozwoju stanowi takie zaspokojenie potrzeb tego rodzaju, żeby nie ograniczać możliwości zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń[1].

            Jest to kwestia istotna z punktu widzenia ekonomii i logistyki ze względu na teorię istnienia granicy wzrostu, czyli ograniczenia rozwoju gospodarczego i społecznego cywilizacji z powodu barier w dostępności zasobów (zarówno konsumpcyjnych, jak i środowiskowych), której osiągnięcie miałoby się wiązać z gwałtownym spadkiem dostępności podstawowych dóbr[2].

Sposobem na uniknięcie tej sytuacji ma być wdrożenie zasad zrównoważonego rozwoju, w myśl których wzrost populacji ma postępować w podobnym tempie co wzrost gospodarczy przy utrzymaniu minimalnego negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Elementami takich działań są ekologistyka i ekotransport.

Ekologistykę możemy zdefiniować ogólnie jako zintegrowany system zarządzania przepływem materiałów odpadowych wraz ze sprzężonymi z nimi informacjami jako podsystem logistyki. Ekologistyka odpowiada za procesy efektywnego gromadzenia, segregacji i przetwarzania oraz ponownego wykorzystania odpadów przy wzięciu pod uwagę obowiązujących norm prawnych i przyjętych norm jakościowych[3].

Zbigniew Korzeń wskazuje, iż u podstaw ekologistyki leżą trzy filary określone następująco: ekonomia środowiska, technika ochrony środowiska oraz informatyka i zarządzanie w ochronie środowiska[4]. Istotnym pojęciem skojarzonym z koncepcją ekologistyki jest transport ekologiczny- czyli ekotransport, który możemy zdefiniować jako transport spełniający społeczne, gospodarcze, przestrzenne i ekologiczne założenia zrównoważonego rozwoju. Wśród czynników społecznych tego rodzaju można wymienić: tworzenie warunków do zrównoważonej mobilności społeczeństwa oraz zapewnienie możliwości rozwoju przyszłym pokoleniom. Wśród czynników gospodarczych wymienia się ekonomiczną efektywność oraz sprzyjanie uczciwej konkurencji. Natomiast czynniki przestrzenne to: ogólna kompozycja przestrzenna obszaru, dla której sieć transportowa jest osnową, zachowanie powiązań funkcjonalnych minimalizujących transportochłonność oraz dobór funkcji i intensywności użytkowania terenu pod kątem racjonalizacji generowanego ruchu. Z kolei do czynników ekologicznych należą: ograniczona zdolność środowiska do wchłaniania zanieczyszczeń (np. hałasu, zanieczyszczeń powietrza i wody), ograniczoność zasobów naturalnych, zwłaszcza nieodnawialnych (np. paliw kopalnych, przestrzeni) oraz konieczność ochrony różnorodności biologicznej (gatunkowej, ekosystemowej, krajobrazowej) i korytarzy ekologicznych[5].

Możemy wyróżnić kilka najważniejszych aspektów ekotransportu, których wyodrębnienie jest nieodzowne do rozwoju infrastruktury i techniki[6]:

Grafika 1. Ekotransport – infrastruktura i technika (opracowanie własne na podstawie: Jaki transport
w zrównoważonym rozwoju?, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Warszawa 2009).

Przykładem korzyści płynących z ekologistyki dla transportu jest sprzedaż przez Polskę Hiszpanii jednostek przyznanej emisji gazów cieplarnianych w globalnym systemie rozliczeń (tzw. jednostki AAU – Assigned Amount Unit)[7]. Polska ma taką możliwość, ponieważ emisja gazów cieplarnianych w ramach zobowiązań Protokołu z Kioto wyniosła 30 % wobec wymaganych 6 %. Nadwyżki te są sprzedawane Hiszpanii sukcesywnie od 2007 r. Działania te zyskały miano Zielonego Systemu Inwestycyjnego.

            Fundusze uzyskane tą drogą są pożytkowane na energooszczędne oświetlenie ulic (wymiana starych lamp ulicznych na nowe i wdrożenie inteligentnego systemu zarządzania miejskim oświetleniem) oraz na ekologiczny transport miejski[8], m. in.

  • kupno nowych, ekologicznych autobusów,
  • dostosowywanie starych, np. poprzez dodanie instalacji gazowej,
  • inwestowanie w miejski transport szynowy,
  • systemy sterowania ruchem i zarządzania energią.

Oprócz korzyści dla transportu miejskiego miasta mają zyskać poprzez ocieplanie budynków i oszczędzanie energii w budynkach użyteczności publicznej, takich jak szkoły, przedszkola i szpitale oraz wspieranie produkcji czystej energii z odnawialnych źródeł (w biogazowniach rolniczych, przez budowę elektrociepłowni i ciepłowni na biomasę czy przyłączanie wiatraków do sieci elektroenergetycznej).


  • [1] Report of the World Commission on Environment and Development, United Nations Department of Economic and Social Affairs, New York City, 1987;
  • [2] Donella H. Meadows, Dennis L. Meadows, Jorgen Randers, William W. Behrens III: Granice Wzrostu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1973;
  • [3] Zbigniew Korzeń, Ekologistyka, Instytut Logistyki i Magazynowania, Poznań 2001;
  • [4] Ibidem;
  • [5] Jaki transport w zrównoważonym rozwoju?, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Warszawa 2009;
  • [6] Ibidem;
  • [7] http://www.ekoinfo.pl/ (odczyt: 4. IX 2019 r.);
  • [8] Ibidem.