Kim byli przedstawiciele „The Beat Generation”? Prekursorzy kontestacji w Stanach Zjednoczonych lat 60.

Społeczeństwo amerykańskie w latach 60. i 70. XX wieku było wielowarstwowe. Przenikały się w nim różnorodne systemy wartości, odmienne kultury, rasy, wyznania i języki. Wszystko to sprawiało, że Stany Zjednoczone w drugiej połowie XX wieku były generalnie miejscem o rozszerzonej granicy tolerancji i dużej otwartości na odmienność – były idealnym środowiskiem dla jednostek wyróżniających się, dynamicznych, kreatywnych i niebanalnych. Do takiego miejsca w historii ten kraj doprowadziły przede wszystkim kontestacyjne ruchy młodzieży buntującej się przeciwko systemowi społecznemu i politycznemu. To właśnie dzięki formacjom celowo naruszającym obowiązujące zasady Stany Zjednoczone stały się prawdziwym rajem dla osób wyróżniających się, walczących o wolność i tolerancję. Jednym z takich ruchów byli beatnicy, czyli „The Beat Generation”.

Beatnicy, bitnicy, „the Beat Generation” – to właśnie oni zapoczątkowali wszelkie późniejsze subkultury i kontrkultury, które rozwinęły się w Stanach Zjednoczonych w drugiej połowie XX wieku. Nazwa tego nieformalnego ruchu awangardowo-kulturowego pochodzi od angielskiego słowa „beat”, który ma dwojakie znaczenie – jako przymiotnik związany z wyrażeniem „to be beaten up” odnosi się do zmęczenia i przegrania, natomiast w kontekście muzycznym słowo „upbeat” oznacza szybkie tempo, a „on the beat” – utrzymywać tempo. Nawiązania muzyczne w nazwie ruchu bitników podkreślone zostały szczególnie w powieści „W drodze”, autorstwa Jacka Kerouaca, czyli jednego z członków ruchu. 

Czym charakteryzował się ruch beatników i jak się rozwinął?

Beatnicy byli buntownikami na miarę swoich czasów – sprzeciwiali się konsumpcyjnemu amerykańskiemu stylowi życia i kultowi bogactwa oraz sukcesu. We własnym indywidualnym stylu dążyli do spełnienia swojego amerykańskiego marzenia, czyli do odszukania prawdy i wolności. To właśnie oni byli prekursorami późniejszych subkultur młodzieżowych, które rozwinęły się w latach 60. i 70. – po beatnikach pojawili się hippisi, ruchy feministyczne, anarchistyczne i ewolucjonistyczne. Propagowali otwartość i akceptację inności, a dzięki im działaniom wkrótce później na amerykańskie ulice wyszli czarnoskórzy i homoseksualiści, walczący o swoje prawa.

Sam ruch beatników rozwinął się wcześniej niż reszta kontestacji, bo w latach 50. XX wieku. Przedstawiciele „The Beat Generation” uważani byli za antysystemowych i zagrażających władzy, jednak nie byli prześladowani. Kierowali się własnymi ideami, inspirowali filozofią buddyjską, a w dążeniu do prawdy wspomagali się spożywaniem dużej ilości narkotyków i alkoholu.  Ich swoistą biblią, dziełem, które miało istotny wpływ na ukształtowanie całego ruchu, była książka autorstwa Aldousa Huxleya o tytule „Drzwi percepcji”. Ten pochodzący z 1954 roku traktat o postrzeganiu świata i zmianie percepcji za pomocą substancji psychoaktywnych stał się podstawą całego ruchu generacji beatników. Innymi dziełami, które miały  znaczący wpływ na działanie ruchu buntowników i ukształtowanie ich ideologii były książki pisane przez same czołowe postaci „the Beat Generation” – za najważniejsze z  nich uważa się „Skowyt”, poemat napisany przez Allana Ginsberga oraz „W drodze” autorstwa Jacka Kerouaca. To właśnie książka tego ostatniego okrzyknięta została mianem manifestu ruchu beatników – autobiograficzna powieść była wynikiem spontanicznych podróży autora przez całe Stany. 

Beatnicy jako artyści i ikony stylu

Dość szybko przedstawiciele ruchu, jakim był „the Beat Generation” stali się popularni, rozpoznawani i lubiani. Byli subkulturą elitarną i środowiskową, przynależność do bitników uznawana była za swego rodzaju wyróżnienie. Zamknięty krąg „uciekinierów wewnątrz amerykańskiej kultury”, jak sami siebie określali, składał się w dużej mierze z poetów i artystów poszukujących duchowych doznań. Ich ruch analogiczny był do działających na terenie Europy egzystencjalistów, według których człowiek był jedynym bytem mającym wpływ na to kim jest i mogącym wyrażać swoją wolność poprzez dokonywanie niezależnych wyborów. To właśnie wolność, zarówno dla egzystencjalistów jak i dla beatników, była najwyższą oznaką człowieczeństwa. 

Ich twórczość w dużej mierze osadzała się wokół podróży, najczęściej autostopem. Motyw ten najchętniej wykorzystywał wspomniany już wcześniej Jack Kerouac, który inspirację do swoich utworów czerpał z własnego życia i podróży, które przebył z przyjaciółmi. Mężczyzna był również autorem scenariusza krótkometrażowego filmu z 1958 roku „Pull My Daisy” i napisał nigdy nieopublikowaną biografię Buddy pod tytułem „Wake Up”.

Innym motywem, który na stałe zagościł w dziełach beatników, był motyw wolności i ucieczki od panującego w latach 50. XX wieku konsumpcyjnego stylu życia. Allan Ginsberg w swoim wierszu „Skowyt” wyśmiał tradycyjny model rodziny z pracującym mężem i żoną pełniącą rolę gospodyni. Takie schematy bardzo mocno utrwaliły się w Stanach Zjednoczonych po wojnie, jednak beatnicy, jak przystało na buntowników, nie chcieli żyć w taki sam sposób jak ich rodzice czy starsi znajomi. Wiersz „Skowyt” stał się dziełem programowym dla „the Beat Generation”. Oprócz buntu w ich dziełach przejawiały się także mocne motywy dysydenckie i mistyczne.

Swój bunt wobec utartych schematów bitnicy wyrażali także strojem – dystansowali się od panujących w latach 50. trendów, nie chcieli ślepo podążać za modą i odrzucali konsumpcyjny styl życia. Zależało im na tym, żeby „być” zamiast „mieć” i „posiadać”. Beatnicy byli przeciwnikami rozpowszechniającego się materializmu i wyrażali to w każdym aspekcie życia. Swoje ubrania utrzymywali w jednolitej tonacji, najczęściej wybierali czerń, która kontrastowała z modnymi w ówczesnych czasach kolorowymi kreacjami i barwnymi strojami. Ich styl był prosty, minimalistyczny, stroniący od zbędnych dodatków i dekoracji. Odrzucali także podział płci – kobiety należące do ruchu beatników wybierały ubrania do tej pory uznawane za męskie, a z czasem stroje zarówno kobiet jak i mężczyzn będących członkami tego stowarzyszenia stały się bardzo do siebie podobne. Najbardziej charakterystycznym elementem ich ubioru były zwykłe podkoszulki w paski, które wkrótce stały się stałym elementem kreacji wśród szerszego grona odbiorców – zwłaszcza wtedy, gdy pokochała je Audrey Hepburn. 

Z upływem czasu coraz więcej osób zaczęło czerpać inspiracje ze stylu beatników, a stonowane kolory i prostota na stałe weszły do mody. To, co w latach 50. XX wieku było uważane za element wyróżniający buntowników z tłumu, w latach 60. stało się już nową modą, którą zainspirowali się zwykli mieszkańcy. 

Następcy beatników – kilka słów o hippisach 

Moda na beatników powoli przemijała, ale potrzeba wolności, otwartości i tolerancji nie zniknęła – tak właśnie era buntowników doprowadziła do narodzin w Stanach Zjednoczonych kontestacji, czyli masowych ruchów osób celowo naruszających normy, żyjących niezgodnie z obyczajami i posiadających własne, często ekscentryczne reguły. Jedną z takich grup byli hippisi.

To młodzi ludzie zwracający się przeciwko dorosłym i ich światu – kościołowi, rodzinie, szkole, pieniądzom, wojsku, konwencji ubioru, wszelkim zasadom. Byli nową, młodą generacją, która propagowała alternatywne formy życia zbiorowego i odrzucenie ról społecznych oraz istniejących kodeksów. Charakterystyczny dla nich był eskapizm, który często szedł w parze ze stosowaniem narkotyków. „Dzieci kwiaty” propagowały swobodę, otwartość i nieskrępowane życie seksualne

Tak samo jak ich poprzednicy, tak i hippisi chcąc odłączyć się od istniejącego nurtu w modzie – stworzyli swój własny, charakterystyczny styl, który dzięki rozpowszechnieniu przez programy telewizyjne szybko ogarnął prawie cały zachodni świat. Ruch hippisowski stał się nie tylko ideologią, ale młodzieżową subkulturą i sposobem życia, wyrażającym się w ubiorze i muzyce. 

Chociaż już wcześniej beatnicy eksperymentowali z substancjami psychoaktywnymi, to jednak dopiero ruch hippisów na dużą skalę rozpowszechnił użycie narkotyków, przede wszystkim marihuany. Byli także jednym z elementów, który przyczynił się do początku rewolucji seksualnej – powstała pierwsza antykoncepcja i leki na choroby weneryczne. Tak samo jak „the Beat Generation”, tak i działacze kontestacji hippisowskiej wprowadzili w świat zmiany, które miały duży wpływ na codzienne życie ludzi nie tylko w jednym kraju, ale na całej kuli ziemskiej.