Circular Economy – gospodarka obiegu zamkniętego

Koncepcja gospodarki cyrkularnej (inaczej gospodarki obiegu zamkniętego) została po raz pierwszy opisana przez Davida Pearce’a i R. Kerry’ego Turnera w 1990 r. W przeciwieństwie do gospodarki o otwartym obiegu, gospodarka o obiegu zamkniętym (ang. circular economy) zakłada, że przepływ zasobów i produktów stanowi cykl, w którym zasoby są przetwarzane lub zużywane w wyniku produkcji, następnie użytkowane przez odbiorców końcowych, a na końcu przetwarzane w celu powtórnego użycia lub odzysku surowców naturalnych. Sytuacja, w której odpady trafiają do środowiska, ma według koncepcji gospodarki cyrkularnej mieć miejsce wyłącznie, jeżeli powtórne wykorzystanie lub recykling będą niemożliwe[1]. Celem gospodarki cyrkularnej jest uzyskanie jak największej wartości z surowców naturalnych, produktów i części zamiennych oraz umożliwienie powtórnego użycia i recyklingu[2].

W gospodarce o otwartym obiegu – gospodarce liniowej – przepływ zasobów i produktów stanowi proces zaczynający się od dostawców surowców, poprzez dostawców półproduktów i komponentów oraz dystrybutorów, kończący się na odbiorcach końcowych – konsumentach[3].

Rysunek 1. Gospodarka o otwartym obiegu

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Andersen M. S., An introductory note on the environmental economics of the circular economy, Sustainability Science 2(1) 2007, s. 134.

W przeciwieństwie do gospodarki o otwartym zabiegu gospodarka o zamkniętym obiegu zakłada, że przepływ zasobów i produktów stanowi cykl, w którym zasoby są przetwarzane lub zużywane w wyniku produkcji, użytkowane przez odbiorców końcowych a następnie, w formie odpadów, przetwarzane w celu powtórnego użycia lub odzysku surowców naturalnych. Sytuacja, w której odpady trafiają do środowiska, ma według koncepcji gospodarki cyrkularnej mieć miejsce wyłącznie, jeżeli powtórne wykorzystanie lub recykling będą niemożliwe[4].

Rysunek 2. Gospodarka cyrkularna (schemat uproszczony)

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Andersen M. S., An introductory note on the environmental economics of the circular economy, Sustainability Science 2(1) 2007, s. 134.

Wśród narzędzi gospodarki cyrkularnej wymienia się następujące: cyrkularny łańcuch wartości (ang. circular value chain) – projektowanie produktów przy wykorzystaniu materiałów o niewielkim stopniu oddziaływania na środowisko oraz minimalizacja zużycia surowców w całym cyklu życia produktu, wydłużenie czasu użytkowania produktu poprzez konserwację i naprawy oraz wykorzystanie logistyki zwrotnej poprzez przetworzenie lub ponowne użycie; odzyskanie surowców poprzez recykling lub przetworzenie odpadów na energię, maksymalizację wykorzystania produktu poprzez oferowanie jego użycia jako usługę (modele pay-per-use), grupowe lub zbiorowe użytkowanie (ang. sharing) i wypożyczanie (ang. leasing) oraz platformy cyfrowe – zastąpienie materialnego produktu usługą lub produktem cyfrowym, dostępnym np. przez internet (filmy, muzyka, książki, czasopisma, mapy)[5].

Warto zwrócić uwagę na rosnące znaczenie zbiorowego użytkowania i wypożyczania w naszym codziennym życiu. Świadczy o tym m. in. rozwój takich przedsiębiorstw i usług, jak Uber, BlaBlaCar czy tzw. carsharing, polegający na wypożyczaniu samochodów na krótki okres czasu. To samo dotyczy platform cyfrowych udostępniających treści multimedialne przez internet, wśród których można wymienić m. in. Netflix (filmy i seriale), Legimi (ebooki i audiobooki), Storytel (audiobooki) czy Spotify (muzyka).

Jednym z najbardziej znanych popularyzatorów gospodarki cyrkularnej jest Ellen MacArthur, brytyjska żeglarka i założycielka Fundacji Ellen MacArthur, której celem jest przyspieszenie przejścia z gospodarki o otwartym obiegu do gospodarki o obiegu zamkniętym. Sposobem na osiągnięcie tego celu ma być przestrzeganie trzech zasad: wyeliminowanie możliwości powstania odpadów na etapie projektowania produktów, ciągłe wykorzystywanie produktów będących w użyciu oraz rekultywacja środowiska naturalnego.

Wśród inicjatyw Fundacji Ellen MacArthur należy wymienić m. in. inicjatywę na rzecz Nowej Gospodarki Tworzywami Sztucznymi (ang. New Plastics Economy). Celem tej inicjatywy jest ograniczanie emisji odpadów z tworzyw sztucznych np. poprzez eliminację zbędnych opakowań, powtórne wykorzystanie tworzyw sztucznych czy uwzględnienie możliwości powtórnego wykorzystania tworzyw sztucznych już na etapie projektowania. Wśród jej uczestników należy wymienić m. in. Danone, Mars, L’Oreal czy Pepsico[6].

Wdrożenie koncepcji gospodarki cyrkularnej może przynieść wymierne korzyści, wśród których wymienia się m. in.: efektywniejsze wykorzystanie zasobów naturalnych[7] oraz ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko[8]. Istotnym efektem funkcjonowania gospodarki cyrkularnej jest również wzrost zatrudnienia ze względu na większą pracochłonność gospodarki cyrkularnej niż gospodarki o otwartym obiegu[9].

Koncepcję tę można wdrażać również w codziennym życiu. Wystarczy znaleźć sposób na powtórne wykorzystanie wszystkiego, czego chcemy się pozbyć, oraz nie kupowanie produktów, w przypadku których jest to niemożliwe. Być może jest to niewielka cena za możliwość chronienia środowiska.

Źródła:

  1. Adamczyk J., Założenia gospodarki okrężnej w zakresie produkcji, Systemy Wspomagania w Inżynierii Produkcji 2(14), 2016
  2. Andersen M. S., An introductory note on the environmental economics of the circular economy, Sustainability Science 2(1), 2007;
  3. Stahel W. R., Circular economy, Nature 531, 2016;
  4. World Business Council for Sustainable Development, CEO Guide to the Circular Economy, 2017;
  5. Fundacja Ellen MacArthur, https://www.ellenmacarthurfoundation.org/, dostęp: 19.11.2019 r.;
  6. New Plastics Economy, https://www.newplasticseconomy.org/, dostęp: 20.11.2019 r

  • [1] Andersen M. S., An introductory note on the environmental economics of the circular economy, Sustainability Science 2(1), 2007, ss. 133-134.
  • [2] World Business Council for Sustainable Development, CEO Guide to the Circular Economy, 2017, s. 6.
  • [3] Andersen M. S., An introductory note on the environmental economics of the circular economy, Sustainability Science 2(1) 2007, ss. 133-134.
  • [4] Ibidem.
  • [5] World Business Council for Sustainable Development, Circular Economy and Environmental Priorities for Business, 2017, s. 14.
  • [6] Fundacja Ellen MacArthur, https://www.ellenmacarthurfoundation.org/, dostęp: 19.11.2019 r.;
  • New Plastics Economy, https://www.newplasticseconomy.org/, dostęp: 20.11.2019 r.
  • [7] Adamczyk J., Założenia gospodarki okrężnej w zakresie produkcji, Systemy Wspomagania w Inżynierii Produkcji 2(14), 2016, s. 17.
  • [8] Ibidem.
  • [9] Stahel W. R., Circular economy, Nature 531, 2016, s. 435.