Filatelistyczna polityka historyczna

Państwo ma wiele instrumentów kształtowania polityki historycznej. Jeden z nich, wyjątkowo niepozorny, pozwala dotrzeć każdego roku do milionów odbiorców. Mowa o znaczku pocztowym. Cóż, chyba każdemu zdarza się czasem otrzymać list…

W wydaniu znaczka pocztowego każdy – zarówno osoba fizyczna jak i prawna – może mieć swój udział. Wystarczy do 30 czerwca złożyć wniosek w Biurze Filatelistyki Poczty Polskiej (pocztą tradycyjną lub elektroniczną). Powinien on zawierać m.in. dane wnioskodawcy, proponowany temat, termin emisji oraz uzasadnienie.

Propozycje następnie są rozpatrywane przez komisję o wyjątkowo długiej nazwie: Komisję ds. opiniowania tematów do rocznego planu emisji znaczków pocztowych, planu emisji kartek z nadrukowanym znakiem opłaty pocztowej oraz opiniowania projektów znaczków pocztowych, kartek z nadrukowanym znakiem opłaty pocztowej oraz kopert i datowników pierwszego dnia obiegu. Następnie (do 31 stycznia roku następnego) tematy przedkładane są Ministrowi właściwemu ds. łączności, który z kolei do 31 marca określa plan emisji znaczków pocztowych w roku następnym.

Udział czynnika rządowego w procesie publikacji znaczków pocztowych jest nie bez znaczenia. Oznacza bowiem, że mogą być one elementem prowadzenia polityki. Przykład pierwszy z brzegu: od 2017 roku nie ukazują się już znaczki WOŚP. Zwykle był to pierwszy znaczek wypuszczony w danym roku, do tego w dużym nakładzie.

Oto, dla porównania, lista wszystkich znaczków z 2015 roku (w nawiasie – liczba znaczków z danej serii, nakład oraz data wprowadzenia do obiegu):

XXIII Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (1, 540 000 szt., 7 stycznia 2015)
Kocham Cię (1, 1 500 000 szt.,6 lutego 2015)
150. rocznica urodzin Kazimierza Przerwy-Tetmajera (1, 360 000 szt., 12 lutego 2015)
Witkacy (1, 180 000 szt., 24 lutego 2015)
Wielkanoc (2, 6.000.000 szt. i 2.000.000 szt., 6 marca 2015)
Transplantologia (1, 400 000 szt., 20 marca 2015)
IDA (1, 400 000 szt., 31 marca 2015)
100. rocznica urodzin Tadeusza Kantora (1, 360 000 szt., 3 kwietnia 2015)
75. rocznica Zbrodni Katyńskiej (1, 270 000 szt., 7 kwietnia 2015)
Światowe Dni Młodzieży (2, 270 000 szt. i 240 000 szt., 27 kwietnia 2015)
Europa (1, 300 000 szt., 5 maja 2015)
70. rocznica zakończenia II wojny światowej (1, 180 000 szt., 8 maja 2015)
Światowa Wystawa EXPO 2015 (1, 200 000 szt., 28 maja 2015)
Śpieszmy się kochać ludzi (1, 320 000 szt., 29 maja 2015)
Magiczny Świat Disneya (2, 2 x 250 000 szt., 1 czerwca 2015)
Latarnie morskie (5, 5 x 300 000 szt., 19 czerwca 2015)
Jan Potocki (1, 240 000 szt., 25 czerwca 2015)
Światowy Dzień Krwiodawcy (1, 350 000 szt., 14 czerwca 2015)
Kwiaty i owoce: Słonecznik (1, nakład wielomilionowy, 26 czerwca 2015)
Polska Prezydencja w Radzie Państw Morza Bałtyckiego (1, 270 000 szt., 1 lipca 2015)
Polskie produkty regionalne (1, 270 000 szt., 17 lipca 2015)
Zabytkowe organy w Polsce (2, 2 x 180 000 szt., 30 lipca 2015)
200. rocznica urodzin św. Jana Bosko (1, 250 000 szt., 16 sierpnia 2015)
Air Show – Radom 2015 (2, 2 x 240 000 szt., 22 sierpnia 2015)
Mistrzostwa Świata w klasie Optimist (1, 360 000 szt., 26 sierpnia 2015)
Piękno zaklęte w metalu (4, 4 x 200 000 szt., 11 września 2015)
Kwiaty i owoce: Grzybienie, Róża (2, nakład wielomilionowy, 15 września 2015)
100-lecie Poczty miejskiej w Warszawie ( 1, 240 000 szt., 23 września 2015)
Cytaty (2, 240 000 szt. i 360 000 szt., 23 września 2015)
XVII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (1, 360 000 szt., 1 października 2015)
50. rocznica orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich (1, 300 000 szt., 23 października 2015)
Polskie ptaki (4, 4 x 240 000 szt., 23 października 2015)
Ludzie kina i teatru (3, 3 x 510.000 szt., 30 października 2015)
Boże Narodzenie (3, 1 x 20 000 000 szt. i 2 x 1 000 000 szt., 16 listopada 2015)
250-lecie Teatru Narodowego w Warszawie (1, 300 000 szt., 19 listopada 2015)
Ogólnopolski Dzień Praw Dziecka (1, 240.000 szt., 20 listopada 2015)
600. rocznica urodzin Jana Długosza (1, 360 000 szt., 30 listopada 2015)
Warto być przyzwoitym (1, 300.000 szt., 25 listopada 2015)
Świadkowie nadziei – błogosławieni misjonarze polscy (1, 300 000 szt., 5 grudnia 2015)
Kwiaty i owoce: Lilak (1, nakład wielomilionowy, 7 grudnia 2015)
Drewniane Cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat (1, 400 000 szt., 18 grudnia 2015)

Rok 2017 był pierwszym, w którym nowy minister miał pełną kontrolę nad emisją znaczków pocztowych. Powstaje więc pytanie, czy rządy “Dobrej zmiany” przełożyły się też na filatelistykę. Poniżej lista znaczków z 2017 roku.

100. rocznica urodzin Erwina Axera (1, 240 000 szt., 2 stycznia 2017)
Święto Trzech Króli (1, 200 000 szt., 6 stycznia 2017)
Rok Rzeki Wisły (1, 160 000 szt., 30 stycznia 2017)
150. rocznica urodzin Mariusza Zaruskiego (1, 180 000 szt., 31 stycznia 2017)
Rok Tadeusza Kościuszki (1, 160 000 szt., 4 lutego 2017)
Światowy Dzień Chorego (1, 250 000 szt., 11 lutego 2017)
500 lat Reformacji (1, 250 000 szt., 28 lutego 2017)
Ryngrafy Żołnierzy Wyklętych (2, 2 x 120 000 szt., 1 marca 2017)
100-lecie objawień Matki Bożej w Fatimie (1, 180 000 szt., 12 marca 2017)
Wielkanoc (2, 10 000 000 szt. i 2 000 000 szt., 15 marca 2017)
700 lat Lublina (1, 200 000 szt., 15 marca 2017)
Pamiętamy 10.04.2010 (1, 100 000 szt., 10 kwietnia 2017)
Europa (1, 225 000 szt., 5 maja 2017)
150. rocznica urodzin Władysława Reymonta (1, 120 000 szt., 7 maja 2017)
Magiczny Świat Disneya (2, 2 x 100 000 szt., 30 maja 2017)
100. rocznica utworzenia “Błękitnej Armii” (1, 100 000 szt., 31 maja 2017)
Polskie kasy kredytowe dobrem wspólnym (1, 250 000 szt., 8 czerwca 2017)
10. Światowe Igrzyska Sportowe The World Games Wrocław 2017 (1, 160 000 szt., 9 czerwca 2017)
Międzynarodowa Wystawa Astana EXPO 2017 (1, 120 000 szt., 16 czerwca 2017)
Rok Adama Chmielowskiego (1, 360 000 szt., 17 czerwca 2017)
Solidarność Walcząca (1, 270 000 szt., 20 czerwca 2017)
Korona Gór Polski (1, 165 000 szt. 30 czerwca 2017)
200-lecie Stadniny Koni w Janowie Podlaskim (9, 9x 120 000 szt., 31 lipca 2017)
Zlot Wielkich Żaglowców Szczecin 2017 (1, 180 000, 5 sierpnia 2017)
Mistrzostwa Europy w piłce siatkowej mężczyzn Polska 2017 (4, 4 x 160 000 szt., 10.08.2017)
50. rocznica koronacji obrazu matki Bożej Licheńskiej (1, 120 000 szt., 12.08.2017)
300-lecie koronacji obrazu Matki Bożej Częstochowskiej (1, 240 000 szt., 26 sierpnia 2017)
Polski Zielnik (4, 4 x 120 000 szt., 31 sierpnia 2017)
Sztuka europejska w zbiorach polskich – znaczek z reprintem obrazu El Greco „Ekstaza św. Franciszka” (1, 180 000 szt., 2 września 2017)
Zabytkowe organy w Polsce (1, 100 000 szt., 16 września 2017)
“Operacja polska” NKWD (1, wielomilionowy, 29 września 2017)
Matka Boża Piekarska Królowa Śląska (1, 3 000 000 szt., 13 października 2017)
100-lecie Rycerstwa Niepokalanej (1, 100 000 szt., 14 października 2017)
Feliks Selmanowicz “Zagończyk” (1, 120 000 szt., 18 października 2017)
“Świat oczami młodych” (3, 3 x 100 000 szt., 25 października 2017)
100-lecie polskiej awangardy (4, 4 x 120.000 szt., 27 października 2017)
Ludzie kina i teatru (3, 3 x 200 000 szt., 30 października 2017)
Kapral niedźwiedź Wojtek (1, 250 000 szt., 31 października 2017)
Polskie produkty regionalne (1, 180 000 szt., 3 listopada 2017)
150. rocznica urodzin Marii Skłodowskiej-Curie (1, 180 000 szt., 7 listopada 2017)
“Miasta polskie” Nowy Sącz (1, 10 000 000 szt., 8 listopada 2017)
Boże Narodzenie (3, 15 000 000 szt. i 2 x 3 000 000 szt., 16 listopada 2017)
Sukcesy polskich skoczków narciarskich (1, 160 000 szt., 18 listopada 2017)
Polscy muzycy jazzowi (1, 160 000 szt., 27 listopada 2017)
Polskie ptaki (4, 4 x 200 000 szt., 30 listopada 2017)
Polski ekslibris (1, 80 000 szt., 3 grudnia 2017)
150. rocznica urodzin Józefa Piłsudskiego (1, 105 000 szt., 5 grudnia 2017)
Armia Andersa – Szlak Nadziei (1, 120 000 szt., 6 grudnia 2017)
Dziewięciu z Wujka (1, 30 000 000 szt., 16 grudnia 2017)
Polska w Radzie Bezpieczeństwa ONZ 2018-2019 (1, 180 000 szt., 29 grudnia 2017)

Porównanie roku 2015 i 2017 prowadzi do następującego wniosku: zmiana rządu skutkowała wyeksponowaniem tematów związanych z historią XX wieku, zwłaszcza wątków antykomunistycznych. Znaczki z żołnierzami wyklętymi, niedźwiedź Wojtek, Armia Andersa, Dziewięciu z Wujka, Solidarność Walcząca. Na szczególną uwagę zasługuje wielomilionowy nakład znaczka poświęconego “Operacji polskiej” NKWD przeprowadzonej w latach 1937-38, podczas której zamordowano ponad 111 tys. osób (głównie Polaków). Jest to jedna z najmniej znanych zbrodni. Stąd decyzję o wydaniu tego znaczka w tak dużej liczbie można skomentować jednym słowem: “nareszcie”. Spierać można się natomiast, czy projekt jest wystarczająco czytelny…

Bardzo czytelny przekaz niesie natomiast pierwszy znaczek pocztowy wyemitowany w 2018 roku. Napis głosi: “Auschwitz Birkenau German Nazi concentration and extermination camp (1940-1945). Nigdy więcej! Never again!” Jest on zapewne reakcją na powtarzający się w zachodnich mediach zwrot “polskie obozy”. Napis jest w języku angielskim, co nieczęsto ma miejsce na polskich znaczkach. Szkoda tylko, że nakład był niewielki – tylko 144 tys. sztuk.

Rok 2018 to nie tylko znaczek o niemieckim obozie – to cały wysyp znaczków historycznych – związanych m. in. z setną rocznicą odzyskania niepodległości.

Nakład: 2 x 100 000 szt.
Nakład: 10 000 000 szt.
Nakład: 5 x 100 000 szt
Nakład: 5 x 100 000 szt
Nakład: 8 x 180 000 szt
Nakład: 160 000 szt.

Znaczków nawiązujących do historii XX wieku nie zabrakło również w 2019 roku. Na szczególną uwagę zasługuje znaczek poświęcony rodzinie Ulmów, który jest pierwszym z serii pt. “Polacy ratujący Żydów”. Szkoda tylko, że nie jest dwujęzyczny, bo nadawałby się idealnie na listy do Izraela…

Nakład: 180 000 szt.
Nakład: 160 000 szt.
Nakład: 1 000 000 szt.
Nakład: 100 000 szt.
Nakład: 216 000 szt.
Nakład: 150 000 szt.
Nakład: 161 000 szt.
Nakład: 216 000 szt.
Nakład: 150 000 szt.
Nakład: 1 000 000 szt.
Nakład: 150 000 szt.
Nakład: 6 x 125 000 szt.

Rok 2020 będzie kontynuacją dotychczasowych serii: “Ryngrafy Żołnierzy Wyklętych”, “Polacy ratujący Żydów” oraz “Armia Andresa – Szlak Nadziei”. Planowany jest również znaczek poświęcony Powstaniom Śląskim, 100. rocznicy zaślubin Polski z morzem oraz 6 znaczków “Droga do wolności”. Oczywiście taki plan emisyjny może pozostawiać niedosyt. Należy jednak pamiętać, że każdy może zgłosić (z odpowiednim wyprzedzeniem) swoją własną propozycję.