Filozofia w pigułce – Platon

Platon żył w latach 424-347 p.n.e. Urodził się arystokratycznej rodzinie i otrzymał staranne wykształcenie. Jego pasjami było malarstwo, poezją i muzyką. Jego największym mistrzem był Sokrates, który dla Platona stał się tak ważny, że poświęcił mu swoje filozoficzne dialogi.

Platonem wstrząsnęła śmierć Sokratesa. Przez dwanaście lat podróżował po antycznym świecie zanim wrócił do Grecji. Po powrocie założył w Atenach słynną Akademię, której nazwa wywodzi się od gaju Akademosa, w którym się mieściła.

Przyjmuje się, że twórczość Platona można podzielić na trzy etapy:

1. Platon naśladuje Sokratesa (Gorgiasz, Obrona Sokratesa);
2. Platon w usta Sokratesa wkłada własne słowa (Uczta, Fajdros, Państwo);
3. Platon wyraża się krytycznie o własnej teorii idei (Prawa, Parmenides);

Platon jest twórcą teorii idei to znaczy idealizmu Idea nie pochodzi od człowieka i posiada cztery podstawowe cechy to znaczy jest: doskonała, dokonana, niezmienna i ogólna. Idee są różnej ogólności, bo na przykład idea kobiecości jest mniej ogólna niż idea człowieczeństwa. Zatem idee są ułożone w hierarchii, w której są tym wyżej bardziej są ogólne. Najogólniejsze trzy idea to: prawda, dobro (najwyższa wartość) i piękno, są to tak zwane wartości naczelne. Idea są wzorcami dla bytów materialnych. Wszyscy ludzie są na wzór idei człowieczeństwa, tak jak na przykład wszystkie kobiety są na wzór idei kobiecości. Platon jednak uważa, że żaden byt nie jest w stanie osiągnąć stanu idealnego.

Kolejnym poglądem wywodzącym się od Platona jest osoba tak zwanego Demiurga, czyli inżyniera świata, który zbudował wszystko z materii na wzór idei. Natomiast warto pamiętać, że platoński Demiurg nie jest Bogiem chrześcijańskim, ponieważ nie stworzył materii jako takiej, bo ona już była. Wynika to z greckiego poglądu, że materia już istniała i poprzez właściwe jej ułożenie z chaosu powstał kosmos. Jest to więc pogląd odmienny od chrześcijańskiego poglądu stworzenia ex nihilo.

Interesująca jest kwestia kim dla Platona jest człowiek. Filozof uważa, że człowiek składa się z duszy, która ożywia ciało, ale jest w nim uwięziona. Natomiast ciało rozprasza duszę od myślenia, które jest właściwością duszy, ponieważ Platon utożsamia duszę z myślą. Na koniec warto wspomnieć, że skoro dusza jest to według Platona jest również nieśmiertelna, czyli nie może się rozpaść i nie ma wymiarów w przestrzeni.

Jeśli chodzi o platoński pogląd dotyczący wiedzy to powinna ona dotyczyć idei, czyli być niezmienna. Można ja zdobyć poprzez przypominanie sobie. Zatem Platon uważa, że każdy podświadomie posiada daną wiedzę tylko musi ją sobie przypomnieć, tak jak na przykład osoba nie znająca twierdzenia Pitagorasa może zostać na nie nakierowana przez osobę trzecią. Wynika z tego w celu znalezienia czegoś należy sobie przypomnieć idea stojącą za danym zjawiskiem bądź bytem.

W kwestii struktury państwowej Platon wyraża pogląd, że porządne państwo jest państwem stanowym, w którym są trzy stany:

  • Producenci – są prymitywni, więc trzeba ich zainteresować ideami. Mogą mieć rodzinę i prywatną własność, żeby chcieli pracować. W podatkach zostanie od nich pobrane na państwo. Muszą odznaczać się umiarkowaniem.
  • Wojownicy – mają bronić państwa zewnętrznie i wewnętrznie. Nie mają rodzin ani prywatnej własności. Dzieci się im odbiera i wychowuje je państwo, natomiast kobiety się losuje. Muszą odznaczać się męstwem.
  • Filozofowie – najzdolniejsze dzieci wojowników, żyją w celibacie, zarządzają państwem. Muszą być mądrzy.

W państwie Platona wszyscy są nieszczęśliwi, ponieważ producenci są ciemiężeni przez podatki, wojownicy nie mogą zakładać rodzin i posiadać niczego na własność, z kolei filozofowie muszą zajmować się polityką zamiast filozofią, co nie sprawia im radości. Natomiast według Platona nie jest ważne to, że ludzie w tym państwie są nieszczęśliwi, ponieważ w normalnym państwie powinno się kochać idee, a nie ludzi. Zatem idea jest celem najważniejszym.