Jak chronić środowisko podczas zakupów?

W życiu codziennym wszyscy podejmujemy decyzje zakupowe. Dotyczą one zarówno towarów pierwszej potrzeby, takich jak żywność i odzież, jak również dóbr, które mają dla przeciętnego mieszkańca Polski wymiar inwestycyjny, jak np. kupno samochodu. Każdy wybór tego rodzaju wpływa w pewnym stopniu na środowisko. W zdecydowanej większości przypadków wpływ ten wiąże się niestety z negatywnym oddziaływaniem w postaci zużycia surowców lub energii czy emisji odpadów. Poniżej zostaną przedstawione wybrane propozycje, jak podczas zakupów można ograniczać poziom negatywnego oddziaływania na środowisko.

Pierwszy sposób jest związany z robieniem zakupów w jak najbliższym sąsiedztwie wytwarzania kupowanych produktów. Pozwala to na ograniczanie tzw. śladu węglowego. Ślad węglowy to stopień, w jakim wyprodukowanie danego dobra lub usługi przekłada się na poziom emisji gazów cieplarnianych, przede wszystkim dwutlenku węgla (CO2). Emisje gazów cieplarnianych mają miejsce w wielu obszarach działalności gospodarczej, takich jak produkcja, dystrybucja czy transport[1]. Konsumenci nie zawsze mają wpływ na poziom śladu węglowego wynikający z emisji produkcyjnych. Natomiast relatywnie często istnieje możliwość ograniczania śladu węglowego wynikającego z transportu. Pozwala na to właśnie możliwość robienia zakupów w jak najbliższym sąsiedztwie miejsca wytwarzania kupowanych produktów. Dotyczy to przede wszystkim zakupów lokalnej żywności, m. in. ze względu na jej walory zdrowotne, wysoką jakość oraz świeżość[2]. Oprócz tego lokalna żywność jest relatywnie łatwo dostępna ze względu na stosunkowo wysoki udział kosztów transportu w jej cenie.

Podczas zakupów można natrafić na produkty z tzw. etykietą ekologiczną (lub środowiskową). Według informacji zawartych na takiej etykiecie, dany produkt jest „eko”, „bio” lub „organiczny”. Należy pamiętać, że są to określenia marketingowe, a nie prawne. Oznacza to, że każde może je tworzyć i wykorzystywać według własnego uznania, niezależnie od rzeczywistego składu czy właściwości takiego wyrobu. Oczywiście niektóre etykiety ekologiczne stanowią znaki towarowe, które gwarantują spełnienie pewnych warunków. Należą do nich znaki takie, jak Fairtrade (ang. sprawiedliwy handel). Oznaczenia te są przyznawane przez organizację Fairtrade International, której celem jest wspieranie działań na rzecz sprawiedliwego handlu (Fair Trade)[3]. Wśród innych znaków tego rodzaju można wymienić m. in. Ecolabel, Energy Star czy tzw. Euroliść[4].

Na zwiększanie poziomu emisji gazów cieplarnianych wpływ mają również opakowania. Wśród materiałów opakowaniowych, które zwiększają ślad węglowy należy wymienić przede wszystkim kartony, puszki i folię aluminiową, szklane butelki i pojemniki, stalowe puszki, butelki, torby i opakowania z tworzyw sztucznych oraz torby i opakowania papierowe[5]. Opakowania z wymienionych wyżej materiałów mogą być jednorazowego lub wielorazowego użytku. Oczywiście najprostszym sposobem na zmniejszanie ilości jednorazowych opakowań nabywanych lub wykorzystywanych podczas zakupów to ich unikanie lub ich wielokrotne wykorzystywanie. Natomiast jeżeli opakowanie (jednorazowe lub wielorazowe) zostanie zużyte, możemy nadal ograniczyć jego ślad węglowy poprzez segregację, która umożliwi recykling takiego odpadu opakowaniowego.

Oprócz opakowań jednorazowych, istotne znaczenie z punktu widzenia śladu węglowego mają produkty jednorazowego użytku. Jak sama nazwa wskazuje, producent przewidział jedynie jednokrotne ich wykorzystanie. Wśród nich należy wymienić przede wszystkim jednorazowe naczynia, sztućce i słomki oraz jednorazowe maszynki do golenia. Główny problem z wyrobami tego rodzaju stanowi materiał, z którego są wykonane. Najczęściej jest to tworzywo sztuczne, które bardzo długo rozkłada się w środowisku naturalnych (chyba, że zostanie poddane recyklingowi). Z tego powodu należy sięgać po produkty jednorazowe wykonane z materiałów prośrodowiskowych, takich jak drewno[6], kukurydza czy trzcina cukrowej[7].

Inną kategorię produktów, których forma ma znaczenie z punktu widzenia negatywnego oddziaływania na środowisko stanowią książki i prasa. W tym przypadku możliwość ograniczenia tego rodzaju oddziaływania stanowi korzystanie z książek, gazet i czasopism w wersji elektronicznej, czyli ebooków, audiobooków i podcastów. Ponadto prasa jest relatywnie często dostępna w wersji elektronicznej za pośrednictwem internetu.

Kolejna grupa produktów powszechna w codziennym życiu oraz istotna w kontekście negatywnego oddziaływania na środowisko to meble. Główne problemy związane w tym względzie z meblami wynikają ze specyfiki ich produkcji, czy zapotrzebowania na drewno i jego pochodne oraz wykorzystania do ich produkcji środków chemicznych (co ma również znaczenie w przypadku odpadów z mebli). Rozwiązanie tych problemów to przede wszystkim zwracanie uwagi na materiał, z którego są wykonane meble, które zamierzamy kupić. Warto również rozważyć kupno mebli na rynku wtórnym oraz sprzedaż tych, których chcemy się pozbyć.

Szczególny rodzaj zakupów stanowią te, które nie są przeznaczone dla nas, tylko na prezent. Pomijając fakt, że dawanie prezentów stanowi kwestię osobistą, również ich zakup może stanowić możliwość ograniczania negatywnego oddziaływania na środowisko. Najprostszy sposób na wykorzystanie tej możliwości to oczywiście unikanie tzw. prezentów nietrafionych, czyli takich, których osoba obdarowana nie będzie korzystać. Oprócz tego można rozważyć, czy prezent musi mieć formę materialną. Podarunek w postaci np. obiadu w eleganckiej restauracji również może być elegancki oraz mile widziany.

Jeżeli jednak prezent ma mieć formę materialną, sposobem na ograniczenie jego negatywnego oddziaływania na środowisko jest wybór odpowiedniego opakowania. Unikanie ozdobnych materiałów, takich jak folia czy wstążka z tworzywa sztucznego pozwoli uniknąć wytworzenia zbędnych odpadów.

Reasumując, indywidualne decyzje mogą sprawiać wrażenie mało znaczących, nie mniej to nad swoimi własnymi wyborami mamy największą kontrolę. Dlatego też warto wziąć pod uwagę kryterium środowiska, kiedy następnym razem pójdziemy na zakupy.

Warto również pamiętać o innym sposobie działania na rzecz ograniczania negatywnego oddziaływania na środowisko, który można zastosować nie tylko w odniesieniu do robienia zakupów. Jest to edukowanie innych, m. in. poprzez codzienne rozmowy. Może to pozwolić na osiągnięcie znacznie większego wpływu, jaki mają na nasz świat nasze codzienne decyzje.


  • [1] Konieczny, P., Mroczek, E., & Kucharska, M. (2013). Ślad węglowy w zrównoważonym łańcuchu żywnościowym i jego znaczenie dla konsumenta żywności. Journal of Agribusiness and Rural Development, (03 [29]).
  • [2] Gradziuk, B. (2015). Postawy i zachowania producentów oraz nabywców względem żywności lokalnej. Roczniki (Annals), 2015(3).
  • [3] https://www.fairtrade.org.pl/ (dostęp: 18 XI 2019 r.).
  • [4] https://www.ekologia.pl/ (dostęp: 18 XI 2019 r.)
  • [5] Konieczny, P., Mroczek, E., & Kucharska, M. (2013). Ślad węglowy w zrównoważonym łańcuchu żywnościowym i jego znaczenie dla konsumenta żywności. Journal of Agribusiness and Rural Development, (03 [29]).
  • [6] https://www.bionaczynia.pl (dostęp: 18 XI 2019 r.).
  • [7] https://www.top-opakowania.pl (dostęp: 18 XI 2019 r.).