Operacja Łom. Jak polski wywiad zajmował Zaolzie i walczył o Międzymorze

Operacja Łom – taki kryptonim nosiła tajna inicjatywa polskiego wywiadu, która była elementem realizacji koncepcji Międzymorza. Za jej pomocą Warszawa – przy współpracy z Budapesztem – chciała wzmocnić swoje wpływy w Europie Środkowej.

Przy polskim wywiadzie działa tajemnicza organizacja zwana Komitetem Siedmiu. Zrzesza ona wysokich rangą wojskowych, którzy opracowują tajny plan rozbioru południowych sąsiadów Rzeczpospolitej. Komitetowi przyświeca jeden cel: realizacja idei Międzymorza, osiągnięta dzięki uzyskaniu wspólnej granicy z Węgrami. Organizacja szkoli bojowników i dywersantów, którzy w kluczowym momencie mają zostać przerzuceni za południową granicę Polski, by siać tam zamęt i chaos. Czy imperialne zakusy Polski powiodą się? Czy Warszawa i Budapeszt będą miały wspólną granicę?

 
Brzmi jak zajawka z okładki książki political fiction, prawda? A tymczasem, to wszystko wydarzyło się naprawdę. Powyższa historia jest bowiem skróconym i uproszczonym opisem polskich przedwojennych działań zmierzających do podziału Czechosłowacji i ustalenia granicy z państwem węgierskim.

Komitet Siedmiu (K7) był polską organizacją odpowiedzialną za opracowanie szczegółowego planu odzyskania Zaolzia. Powołał ją do życia w 1935 roku Józef Beck. Działała ona przy Oddziale II Sztabu Głównego, czyli przy polskim wywiadzie. W skład K7 wchodzili wysocy rangą oficerowie “Dwójki”, a pracami komórki kierował Wiktor Drymmer – dyrektor Departamentu Konsularnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Organizacja opracowała plany wywołania polskiego powstania na Zaolziu. Wyszkoliła w tym celu konspiracyjne oddziały, uczone zasad konspiracji i metod przeprowadzania zamachów terrorystycznych. Uzbrojono łącznie 168 bojowników. Rzucono ich w pole 23 września 1938 roku.

Po zgodzie władz czechosłowackich na oddanie Polsce Zaolzia, sabotażystów wyszkolonych przez K7 przerzucono na Zakarpacie w ramach tzw. Operacji Łom. Trwała ona od 7 października do 31 grudnia 1938 roku. W jej trakcie polskie siły przeprowadziły kilkadziesiąt akcji bojowych (cztery duże potyczki, zniszczenie jednego mostu kolejowego, dwunastu mostów drogowych, zapory wodnej, centrali telefonicznej, budynku poczty, uszkadzanie infrastruktury telefonicznej). Na terenie Zakarpacia operowały też jednostki węgierskie.

Powyższe działania zostały zwieńczone sukcesem – w marcu 1939 roku Polska i Węgry ustanowiły wspólną granicę.

Sukces ten wydarzył się w zasadzie równolegle do likwidacji Czechosłowacji – ta zmiana na mapie politycznej Europy była dla Polski śmiertelnie niebezpieczna, gdyż związała tereny południowego sąsiada RP z jawnie szykującymi się do wojny Niemcami. 1 września i atak III Rzeszy na Polskę przekreślił ostatecznie plany Warszawy względem Międzymorza.

Jakub Wiech

prawnik, dziennikarz, zastępca redaktora naczelnego serwisu Energetyka24, stypendysta James S. Denton’s Transatlantic Fellowship, autor książki „Energiewende. Nowe niemieckie imperium”.