Polska na końcu stawki, czyli kilka słów o wolontariacie

W październiku 2019 ukazał się raport przygotowany przez Charities Aid Foundation dotyczący szeroko pojętej dobroczynności (World Giving Index). Badania objęły 125 państw (i Palestynę). Polska znalazła się w końcówce stawki i zajęła 86 miejsce. Zdecydowanie lepiej wypadły takie państwa jak Kenia (11), Turkmenistan (19), Haiti (27), Honduras (43) czy Kosowo (62). Na pocieszenie można dodać, że gorzej wypadły Portugalia (88), Estonia (95), Węgry (109), Czechy (111), Rosja (117), Grecja (125) i Chiny (126). Powstaje jednak pytanie: czy faktycznie jest z nami tak źle?

Jak zwykle, jeśli chodzi o badania, istotna jest metodologia. W przypadku World Giving Index kluczowe były trzy pytania. Czy w ciągu minionego miesiąca: 1) pomogłeś obcej osobie? 2) wsparłeś finansowo organizację dobroczynną? 3) byłeś wolontariuszem w organizacji? W Polsce pozytywną odpowiedź dało odpowiednio: 37%, 28% i 11%, co przełożyło się na następujące miejsca w tych kategoriach: 102, 54 i 104. Ciekawym przypadkiem jest Liberia (17 miejsce), która w pomocy obcym i wolontariacie zajęła wysokie pozycje: 1 (77%) i 4 (43%), natomiast we wsparciu finansowym bardzo daleką, bo aż 109 (12%).

Słaby wynik Polski wynika najpewniej z miesiąca, w którym zadano pytanie. Nie jest bowiem żadną tajemnicą, że Polacy zdecydowanie bardziej wolą akcje niż systematyczną pracę. Możliwe, że gdyby ankietę przeprowadzono pod koniec stycznia (po WOŚP) lub pod koniec grudnia (po Szlachetnej Paczce i akcji Caritasu) to wyniki byłyby zupełnie inne. Przynajmniej jeśli chodzi o kategorię wsparcia finansowego. Z wolontariatem sprawa jest bardziej złożona i niejednoznaczna. Z badań Centrum Badania Opinii Społecznej dotyczących roku 2018 wynika bowiem, że zaledwie 7% Polaków zadeklarowało, że pracowało jako wolonariusz/wolontariuszka. Przy czym 1% wiele razy, 3% kilka razy, 3% tylko raz. Z drugiej jednak strony może to wynikać z odmiennego zdefiniowania wolontariatu, ponieważ te same badania obejmują również pytanie: “Czy przeznaczył(a) Pan(i) własną pracę, usługi na cele dobroczynne?” Pozytywną odpowiedź zanotowano w przypadku 21% respondentów.

Remont krakowskiego Królestwa Bez Kresu (nieformalnego centrum kultury w duchu poezji Zbigniewa Herberta), w który zaangażowało się ponad 20 wolontariuszy.

Jeszcze szerszą perspektywę pozwala dostrzec raport Głównego Urzędu Statystycznego dotyczący wolontariatu w roku 2016. Rozróżnia on wolontariat indywidualny (niezorganizowany) oraz ten świadczony w organizacjach. W ten pierwszy angażowało się 31% Polaków, którzy skończyli 15 rok życia, w ten drugi – 8,5%. Co ciekawe są to wyniki o kilka punktów procentowych niższe od tych, które zostały przedstawione w raporcie “World Giving Index”. A zatem jest jeszcze gorzej, niż mogłoby się wydawać… Przynajmniej na papierze, bo rzeczywistość to nie tylko liczby. Czynników, które należałoby wziąć pod uwagę jest wiele. Warto mieć na uwadze, że aktywność często jest wynikiem potrzeby. Im ona mniejsza, tym mniej osób chętnych do wsparcia danej sprawy. Z praktyki wiem również, że ludzie preferują konkretne zadania. Skala wolontariatu jest zatem wynikiem pracy organizacji pozarządowych i działań, które proponują.

Raporty:
CAF: World Giving Index
CBOS: Aktywność i doświadczenia Polaków w 2018 roku
GUS: Wolontariat w 2016 roku