Prawna i środowiskowa normalizacja w transporcie

Część regulacji prawnych dotyczących ochrony środowiska dotyczy środowiska – ze względu na wysoki poziom zanieczyszczeń, jaki generują tradycyjne zmechanizowane środki transportu oraz zagrożenie dla ochrony przyrody poprzez rozbudowę sieci infrastruktury. W tej kwestii zadaniem polityki zrównoważonego transportu są takie działania, które zrównoważą poziom ingerencji infrastruktury i transportu w środowisko naturalne na zasadzie maksymalizacji korzyści i minimalizacji negatywnego oddziaływania.

Do międzynarodowych aktów prawnych dotycząc normalizacji środowiskowej w transporcie należą m. in.:

  • Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu – dokument ten powstał jako odpowiedź na naukowe dowody istnienia powiązania między zmianami klimatu w skali globalnej a działalnością człowieka związaną ze wzrostem gospodarczym i demograficznym, przez co konieczne jest bliższe poznanie tych zależności. W Polsce Konwencja weszła w życie 26. X 1994[1];
  • Protokół z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu – uzupełnienie Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu stanowi Protokół z Kioto. Został on wynegocjowany na konferencji w Kioto w grudniu 1997. Jednym z wymagań wejścia tego traktatu w życie było ratyfikowanie go przez co najmniej 55 krajów, które łącznie wytwarzają co najmniej 55% światowej emisji dwutlenku węgla. Było to bezpośrednią przyczyną faktu, że porozumienie to weszło w życiu dopiero w lutym 2005 roku- trzy miesiące po podpisaniu go przez Rosję w grudniu 2004r.[2] Należy wspomnieć, że 13 grudnia 2011 r. Minister Ochrony Środowiska Kanady Peter Kent poinformował o wystąpieniu swojego kraju z protokołu z Kioto, co postawiło funkcjonowanie porozumienia według pierwotnych zasad pod znakiem zapytania[3].

Jeśli chodzi o prawne normalizacje krajowe tego rodzaju, to należy wyróżnić m. in.

  • ustawę o opakowaniach i odpadach opakowaniowych[4] – ze względu na określenie obowiązków eksporterów i dostawców w zakresie dostawy produktów w opakowaniach i samych opakowań oraz odnośnych przepisów karnych;
  • oraz ustawa o transporcie drogowym[5] – określająca zasady podejmowania i wykonywania transportu drogowego osób i towarów wraz z opisem nadzoru i kontroli oraz kar za nieprzestrzeganie odnośnych przepisów.

Jeżeli chodzi o normalizację środowiskową dotyczącą transportu, należy wymienić przede wszystkim program EMAS oraz działalność komitetów CEN/TC 278 i ISO TC/204.

Program EMAS (Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu – ang. Eco-Management and Audit Scheme) jest to projekt mający na celu zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez określanie i realizację polityki środowiskowej, programów i systemów zarządzania przedsiębiorstw w odniesieniu do lokalizacji oraz systematyczną, obiektywną i okresową ocenę elementów prowadzonej działalności[6].

W celu analizy aspektów środowiskowych, wpływu na środowisko i efektów działalności środowiskowej zostało zdefiniowane pojęcie „przeglądu środowiskowego”, na który się składa przegląd wskaźników środowiskowych, do których zaliczamy następujące kluczowe obszary środowiskowe: efektywne wykorzystanie materiałów, efektywność energetyczna, emisja gazów, gospodarka wodna oraz różnorodność biologiczna[7].  

W tym wypadku należy zwrócić uwagę, że działalność transportowa ma wpływ na wszystkie kluczowe obszary środowiskowe: spalanie paliwa emituje gazy i wodę, powinno być efektywne energetycznie, budowa infrastruktury ma wpływ na różnorodność biologiczną zależnie od obszarów, przez które przebiega, natomiast budowa zarówno infrastruktury jak i pojazdów jest bezpośrednio zależna od efektywnego wykorzystania materiałów.

CEN/TC 278 jest to Komitet Techniczny Telematyki Transportu i Ruchu Drogowego (Technical Committee for Road Transport and Traffic Telematics), natomiast ISO/TC 204 – Komitet Techniczny ds. Inteligentnych Systemów Transportowych (Technical Committee for Intelligent Transport Systems). Zadaniem obu instytucji jest standaryzacja informacji, komunikacji i systemów kontrolnych na polu transportu drogowego, w tym intermodalnego i multimodalnego[8], ruchu drogowego, komunikacji publicznej i prywatnej, służb ratunkowych i usług komercyjnych w oparciu o inteligentne systemy transportowe (Intelligent Transport SystemsITS).

            Rozpatrując kwestie prawnej i środowiskowej normalizacji w transporcie należy zwrócić uwagę na znaczenie podmiotu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Do jego zadań należą: kontrolowanie przestrzegania przepisów ochrony środowiska, badanie stanu środowiska (poprzez organizację i koordynację funkcjonowania Państwowego Monitoringu Środowiska) oraz prowadzenie badań i obserwacji stanu środowiska oraz zachodzących w nim zmian (m. in. monitorowanie stanu czystości wód)[9].

Kolejną kwestią, która jest związana z transportem, a leży w sferze wpływów GIOŚ jest recykling zużytych pojazdów. W myśl przepisów[10], do zadań GIOŚ w tym zakresie należą:

  • koordynowanie działań wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska w obszarze kontroli przestrzegania przepisów o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, m.in. w zakresie przeprowadzania, co najmniej raz w roku, kontroli stacji demontażu;
  • prowadzenie rejestru zawiadomień o rozpoczęciu i zakończeniu działalności w zakresie produkcji, importu lub wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdów przez wprowadzających pojazdy.

Inną sprawą dotyczącą transportu i będącą przedmiotem odpowiedzialności GIOŚ  jest unieszkodliwianie odpadów: zadaniem Inspektoratu jest nadzór nad wszystkimi krajowymi instalacjami do odzyskiwania, składowania i utylizacji odpadów, tzn. instalacje gospodarowania odpadami komunalnymi, instalacje gospodarowania odpadami niebezpiecznymi, spalarnie i współspalarnie odpadów, zakłady termicznego przekształcania odpadów medycznych i weterynaryjnych, składowiska odpadów[11].

Należy zaznaczyć, że obok powyższych do zadań GIOŚ należy również nadzór nad opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (zgodnie z odpowiednimi przepisami[12]), organizacja unieszkodliwiania odpadów wydobywczych oraz udział w organizacji i przeprowadzaniu kontroli międzynarodowego przemieszczania odpadów wg odpowiednich rozporządzeń[13]. Dotyczy to m. in. incydentalnych kontroli granicznych przewozu odpadów czy kontroli przywozu do Polski biomasy mającej służyć jako paliwo.


  • [1] Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UN FCCC) oraz Protokół z Kioto do tej
  • Konwencji, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2006;
  • [2] Protokół z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu;
  • [3] http://www.tvn24.pl (odczyt 11 IX 2019 r.);
  • [4] Ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych z dnia 11 maja 2001 r. (Dz.U. 2001 Nr 63 poz. 639);
  • [5] Ustawa o transporcie drogowym; Dz.U. z 2012 poz. 1265, brzmienie od 19 listopada 2012;
  • [6] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 221/2009 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie dobrowolnego udziału organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie (EMAS), uchylające rozporządzenie (WE) nr 761/2001 oraz decyzje Komisji 2001/681/WE i 2006/193/WE;
  • [7] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 221/2009 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie rozporządzenie (WE) nr 761/2001 oraz decyzje Komisji 2001/681/WE i 2006/193/WE;
  • [8] http://www.iso.org/ (odczyt: 11 IX 2019 r.);
  • [9] http://www.gios.gov.pl/ (odczyt: 12 IX 2019 r.);
  • [10] Ustawa z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202, z późn. zm.)
  • [11] http://www.gios.gov.pl/ (odczyt: 13 IX 2019 r.);
  • [12] m. in.: Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 90, poz. 607 oraz z 2009 r. Nr 79, poz. 666); Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. Nr 63, poz. 638, z późn. zm.); Obowiązujące rozporządzenia wydane na podstawie ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 90, poz. 607 oraz z 2009 r. Nr 79, poz. 666);
  • [13] m. in. Rozporządzenie zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1418/2007 dotyczące wywozu w celu poddania odzyskowi niektórych odpadów do pewnych państw nienależących do OECD; Wytyczne korespondentów unijnych w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów; Rozporządzenie nowelizujące Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1418/2007 z dnia 29 listopada 2007 r. dotyczące wywozu w celu poddania odzyskowi niektórych odpadów wymienionych w załączniku III lub IIIA rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady do pewnych państw, których nie obowiązuje decyzja OECD w sprawie kontroli transgranicznego przemieszczania odpadów.