Sharing Economy – gospodarka współdzielenia

Według wskaźnika HDI (ang. Human Development Index) Polska w ostatnich latach dołączyła do grona krajów bardzo wysoko rozwiniętych. Jedną z cech tego poziomu gospodarczego jest postępująca tzw. serwicyzacja gospodarki, czy przejście z gospodarki opartej na przemyśle do gospodarki opartej na usługach. Zmiana tego rodzaju wraz z powszechnym dostępem do sieci Internet skutkuje między innymi rozwojem gospodarki współdzielenia, której prognozowana wartość w 2025 r. ma wynieść ok. 335 mld USD[1].

Gospodarka współdzielenia

Gospodarka współdzielenia (lub gospodarka współpracy, ang. sharing economy, znana również pod pojęciami collaborative economy, gig economy, on-demand economy, peer economy, access economy) stanowi alternatywny model gospodarczy, w którym korzystanie z danego dobra materialnego jest możliwe przede wszystkim poprzez tymczasowy dostęp do nich drogą usługi, bez konieczności ich posiadania.

Oznacza to, że osoba lub instytucja posiadający dany produkt materialny, np. samochód czy urządzenie, udostępnia je innym osobom lub instytucjom chętnym do użytkowania danego produktu materialnego np. w zamian za opłatę. Takie podejście bywa również określane jako access based consumption (pl. konsumpcja oparta na dostępie) lub collaborative consumption (pl. wspólna konsumpcja). W konsekwencji ma to umożliwić efektywniejsze wykorzystanie zasobów, niż w przypadku gospodarki opartej na posiadaniu. Umożliwia to postępująca zmiana świadomości konsumentów, opierająca się na wzajemnym zaufaniu, reputacji budowanej w sieci oraz możliwości budowania powiązań pomiędzy nieznanymi sobie osobami, którą zapewnia dostęp do internetu[2].

Motywacja do współdzielenia

Czynnikiem motywującym do prowadzenia działań związanych z gospodarką współdzielenia jest również coraz częstsza zmiana postrzegania przez konsumentów kwestii dochodu rozporządzalnego. Dochód rozporządzalny jest to dochód, który można przeznaczyć na wydatki lub oszczędności (czyli dochód pomniejszony o podatki, zaliczki na poczet podatków oraz składki społeczne i zdrowotne). Dochód rozporządzalny obejmuje również dochody z upłynnienia posiadanych dóbr materialnych, które są zbędne w danym gospodarstwie domowym. Obecnie konsumenci coraz częściej decydują się na zbycie nieużywanych dóbr materialnych zamiast je przechowywać. Świadczy o tym rosnąca liczba transakcji na rynku wtórnym z wykorzystaniem platform takich jak Allegro czy OLX.

Wymienia się cztery kategorie działań prowadzonych na rzecz gospodarki współdzielenia: recyrkulacja towarów, zwiększenie wykorzystania aktywów trwałych, wymiana usług oraz udostępnianie aktywów produkcyjnych. Do pierwszej kategorii zalicza się wymianę prowadzoną przez poszczególnych uczestników rynku między sobą poprzez platformy internetowe takie, jak np. Allegro czy OLX. Druga kategoria obejmuje efektywniejsze wykorzystanie istniejących zasobów, np. poprzez usługi typu carsharing, polegające na krótkoterminowym wynajmowaniu samochodów osobowych, czy wynajmowanie wolnej przestrzeni mieszkalnej (Airbnb). Trzecia kategoria odnosi się do wymiany usług, np. poprzez platformę Oferia.pl. Ostatnia kategoria dotyczy dzielenia przestrzeni coworkingowych oraz otwartych edukacyjnych platform elektronicznych, np. SkillShare[3].

Zaufanie jest kluczowe

Dla prowadzenia wyżej opisanych działań kluczowe znaczenie ma wzajemne zaufanie między osobami, które je prowadzą. Wynika to z tego, że zdecydowana większość uczestników rynku jest anonimowa, nierozpoznawalna, nie posiada ustalonej reputacji ani tzw. „marki”. Oznacza to, że np. transakcje zawartej za pośrednictwem platform wymiany dóbr materialnych i usług bazują w dużej mierze na zaufaniu. Tego rodzaju zjawisko określa się również jako „relacje P2P” (ang. fonetycznie peer to peer).

Według innego podziału obszarów działalności gospodarki współdzielenia wyróżnia się konsumpcję (ang. collaborative consumption), produkcję (ang. collaborative production), edukację (ang. collaborative education) oraz finanse (ang. collaborative finance). Za główny obszar gospodarki współdzielenia uznaje się przy tym konsumpcję, która obejmuje współdzielenie (Airbnb, Blablacar), redystrybucję nieużywanych lub niechcianych dóbr materialnych (za opłatą np. OLX, Allegro, bezpłatnie np. gratyzchaty.pl, darmobranie.pl) czy systemy usług produktowych (np. krótkoterminowy wynajem samochodów Easyshare). Do produkcji zalicza się projektowanie, wytwarzanie, dystrybucję i handel przy wykorzystaniu sieci społecznościowych, np. Quirky. Z kolei edukacja obejmuje otwarte modele uczenia, np. Coursera czy Slideshare. Natomiast finanse dotyczą tzw. bankowości P2P, crowdfundingu oraz pożyczek społecznych[4].

Rozwój wyżej opisanych instrumentów gospodarki współdzielenia już przyczynił się do zmian w niektórych sektorach gospodarki. Przykładem takiego sektora jest turystyka. Serwisy takie jak Airbnb umożliwiły wynajmowanie przestrzeni mieszkalnej osobom, które nie prowadzą w tym obszarze działalności gospodarczej. Komunikacja przez internet umożliwiły tej platformie dostęp do milionów uczestników rynków i osiągnięcie wartości 31 mld USD w 2017 r.[5]

Wyzwania dla gospodarki współdzielenia

Z ekonomicznego punktu widzenia problem z gospodarką współdzielenia wynika z faktu, że współczesna gospodarka światowa jest oparta na konsumpcji wynikającej z posiadania, a nie z współużytkowania. Niemniej można wymienić przykłady przedsiębiorstw, które opierają się na współużytkowaniu zarówno dóbr materialnych, jak i niematerialnych. W przypadku dóbr materialnych można wymienić np. usługi typu carsharing. Wśród dóbr niematerialnych można wymienić platformy cyfrowe udostępniające treści multimedialne przez internet, np. Netflix (filmy i seriale), Legimi (ebooki i audiobooki), Storytel (audiobooki) czy Spotify (muzyka).

Ponadto wyzwaniem dla gospodarki współdzielenia jest zmiana sposobu myślenia osób żyjących w społeczeństwach przywiązanych do posiadania dóbr materialnych bez względu na ich użytkowanie. Dotyczy to zarówno krajów, gdzie posiadanie dóbr materialnych jest oznaką statusu (np. USA), jak i krajów postkomunistycznych, gdzie posiadanie nadal stanowi względną nowość, która jest atrakcyjna ze względu na historyczne związki z komunizmem, w którym dobra materialne były niedostępne dla zwykłych obywateli. W tym względzie problem nie wynika z braku zaufania między uczestnikami rynku, a z poczucia bezpieczeństwa, jakie daje posiadanie dóbr materialnych na wyłączność. Nie zmienia to faktu, że gospodarka współdzielenia w żaden sposób nie ogranicza możliwości wspólnego korzystania z tych dóbr materialnych, do których używania wystarczy dostęp, a nie ich posiadanie.


  • [1] FCM Travel Solutions, https://www.fcmtravel.com/en-au/whitepapers/the-sharing-economy-revolution (dostęp: 20.11.2019 r.).
  • [2] Sztokfisz, B. (2017). Gospodarka współdzielenia–pojęcie, źródła, potencjał. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie966(6), 89-103.
  • [3] Ibidem.
  • [4] Czernek, K., Wójcik, D., & Marszałek, P. (2018). Zaufanie w gospodarce współdzielenia. Gospodarka Narodowa, (3), 23-48.
  • [5] Business Insider, https://www.businessinsider.com/exclusive-airbnb-may-defer-its-ipo-plan-2019-3?IR=T (dostęp: 20.11.2019 r.).