Zastosowanie technologii blockchain w łańcuchach dostaw

Dynamiczny rozwój technologii jest jednym ze zjawisk kształtujących w znacznym stopniu modele oraz strategie współczesnych łańcuchów dostaw. Coraz szersza cyfryzacja, powszechny dostęp do Internetu, dążenie do wzrostu poziomów kompatybilności czy też integracja działań poszczególnych technologii, wywierają znaczny wpływ na struktury, funkcje i procesy przedsiębiorstw. Spośród wielu relatywnie nowych narzędzi stosowanych w praktyce gospodarczej (Internet of Things, Big Data, cloud computing), coraz większą uwagę poświęca się zjawisku jakim jest blockchain.

Technologia blockchain, kojarzona do niedawna jedynie z handlem kryptowalutami ma coraz więcej zastosowań w różnych branżach, umożliwiając tym samym innowacyjne rozwiązania, które wpływają na polepszenie jakości usług i produktów, szybkość podejmowania reakcji przez producentów oraz konsumentów, sprawniejsze komunikowanie się między sieciami różnych powiązań, a także wzrost konkurencyjności poszczególnych branż, sektorów czy gospodarek.

Blockchain został po raz pierwszy przedstawiony przez Satoshi Nakamoto jako funkcja leżąca u podstaw kryptowaluty Bitcoin. Zgodnie z założeniami przedstawionymi przez autora koncepcji, blockchain rozumieć można jako zbiór danych stworzony z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru, zawierający informacje pogrupowane w powiązane ze sobą bloki. Każdy blok wiąże się z poprzednim za pomocą skrótu (ang. hash), inaczej linku do poprzedniego bloku, oraz znacznika czasu (ang. time stamp)[1]. H. Dikariev i M. Miłosz, zdefiniowali blockchain (łańcuch bloków) jako zdecentralizowaną i rozproszoną bazę danych w modelu open source w sieci o architekturze peer-to-peer (P2P) bez centralnych komputerów i nie mającą scentralizowanego miejsca przechowywania danych[2]. Służy ona przede wszystkim do księgowania poszczególnych transakcji lub aktywów za pomocą algorytmów kryptograficznych, upublicznionych w Internecie.

Blockchain może znaleźć zastosowanie w różnych obszarach i dziedzinach, zarówno związanych, jak i niezwiązanych ze światem finansów. Technologia ta umożliwia realizowanie korzyści zarówno efektywności operacyjnej, jak np. redukcja ilości wymaganych i przetwarzanych dokumentów papierowych, jak i strategicznych, jak zdobycie przewagi konkurencyjnej czy stworzenie nowych, dziś nieistniejących produktów i usług[3]. Posługując się klasyfikacją przedstawioną przez OECD, zastosowania technologii blockchain można upatrywać się w trzech głównych kategoriach: transakcjach finansowych, systemach rejestrowania i weryfikacji oraz w inteligentnych kontraktach[4].

Równie istotne pozostają kwestie wykorzystania blockchain w zarządzaniu łańcuchem dostaw. Właściwości tej technologii sprawiają, że może ona znacznie ułatwić oraz usprawnić funkcjonowanie łańcuchów dostaw produktów i usług do końcowego odbiorcy. Śledzenie łańcucha dostaw towarów ma znaczenie dla wielu branż, np. farmaceutycznej, kosmetycznej, żywności, elektroniki. Połączenie wykorzystania systemu GPS a więc zapisu przemieszczania towarów wraz z oznaczeniem czasu oraz transakcji w sieci blockchain pozwala na eliminację wielu nadużyć podczas dystrybucji materiałów i towarów. Zastosowanie śledzenia pochodzenia towaru w całym procesie dystrybucji daje możliwość weryfikacji pełnej historii towaru na podstawie numeru jego partii produkcyjnej[5].

Śledzenie pochodzenia i trasy dla towarów to nie jedyny przypadek użycia technologii w ramach łańcuchów dostaw. Dla wielu towarów, takich jak żywność czy farmaceutyki, ważniejsze od samej trasy są warunki, w jakich były przewożone i nierzadko także wszelkie opóźnienia w trakcie transportu. Dzięki czujnikom potrafiącym komunikować się z Internetem (IoT), a tym samym z blockchain, istnieje możliwość dodatkowego pomiaru i rejestracji chociażby takich parametrów jak temperatura czy wilgotność powietrza podczas transportu.

Jak podkreśla K. Kosior, zastosowanie blockchain może być szczególnie użyteczne w łańcuchów dostaw żywności, obejmując trzy główne obszary zastosowania:

  • systemy śledzenia i identyfikowania żywności,
  • zarządzanie procesem certyfikacji, w tym weryfikację autentyczności certyfikatów jakości żywności,
  • repozytoria danych na temat produktów rolno-spożywczych, warunków produkcji oraz warunków współpracy między poszczególnymi ogniwami w łańcuchu dostaw żywności, w tym monitorowanie uczciwych cen dla rolników[6].

Obecnie systemy śledzenia przepływu produktów żywnościowych między poszczególnymi ogniwami łańcucha, systemy monitorowania sposobów przechowywania żywności oraz systemy rejestrowania sprzedaży finalnych produktów konsumentom bazują na dokumentach i informacjach przechowywanych najczęściej w niewspółpracujących ze sobą bazach danych. Dostęp do systemów informatycznych poszczególnych podmiotów zaangażowanych w łańcuch dostaw żywności jest często utrudniony i wymaga czasu. Problemem jest również wiarygodność danych umieszczanych w wewnętrznych bazach danych przedsiębiorstw[6]. Patrząc na praktykę gospodarczą można odnotować, iż amerykańska sieć Walmart wykorzystuje blockchain w celu identyfikowania miejsca pochodzenia dostarczanej z Chin wieprzowiny oraz informacji o jej przetwarzaniu, przechowywaniu i dacie przydatności do spożycia. Do podobnych celów łańcuchami bloków posługują się również firmy takie jak Unilever czy Nestle[7].

Niewątpliwie jednym z powodów, dla których technologia blockchain powinna być wykorzystywana w łańcuchu dostaw żywności jest bezpieczeństwo, które dzięki monitorowaniu procesów zostanie zwiększone i jednocześnie wpłynie na zapewnienie wyższej jakości żywności, która w założeniu powinna przynieść wyższe zyski podmiotom zaangażowanym w jej produkcję oraz dystrybucję. Blockchain to znacząca nowa droga do rozwoju technologicznego, umożliwiająca bezpieczne transakcje bez potrzeby posiadania centralnego organu. Prezentuje nowe podejście do gromadzenia, analizowania, przetwarzania danych oraz ich dystrybucji w sieci. Wartość dodana wynikająca ze stosowania tego narzędzia w zarządzaniu łańcuchami dostaw polega przede wszystkim na istotnym zwiększeniu przejrzystości ich działania. Rejestrowanie transakcji w ramach rozproszonej i niepodatnej na zmiany bazy danych wzmacnia wiarygodność informacji przepływających między poszczególnymi ogniwami łańcucha i w całym łańcuchu. Wymaga to jednak znaczących zmian w  funkcjonowaniu poszczególnych podmiotów działających w sieci, w szczególności mniejszych przedsiębiorstw, w przypadku których proces digitalizacji produkcji jest obecnie na początkowym etapie rozwoju.

Blockchain ma również duży potencjał do przechowywania i rejestrowania zapisów danych łańcucha dostaw. Technologia może rejestrować każdy krok w życiu produktu, od momentu utworzenia go w fabryce, po jego wysłaniu, a następnie dostarczeniu do sklepu, a na końcu do momentu zakupu przez konsumenta.

To jednak jedynie niewielki wycinek możliwości jakie daje omawiana technologia. Coraz lepsze rozumienie innowacyjnego potencjału blockchain powoduje, że praktycznych zastosowań narzędzia będzie coraz więcej. Pełne wykorzystanie jego potencjału będzie jednak zależało od istniejących barier, takich jak: rachunek ekonomiczny, ograniczenia technologiczne czy regulacje prawne.


Bibliografia:

  • [1] S. Nakamoto, Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008.
  • [2] H. Dikariev, M. Miłosz, Technologia blockchain i jej zastosowania, „Journal of Computer Science Institute”, 6/2018.
  • [3] D. Zimnoch, Wpływ technologii blockchain na efektywność banku, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, 281/2016.
  • [4] OECD: Transformative Technologies and Jobs of the Future. Background Report for the Canadian G7 Innovation Ministers’ Meeting, OECD, Montreal, Kanada, 2018.
  • [5] A. Żuwała, Możliwości wykorzystania technologii blockchain, “Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management” 87/2018.
  • [6] K. Kosior, Potencjał technologii blockchain w zapewnianiu bezpieczeństwa i jakości żywności, „Żywność. Nauka. Technologia. Jakość”, 25/2018.
  • [7] https://www.suus.com/suus-news/2483/blockchain-%E2%80%93-efektywny-%C5%82a%C5%84cuch-dostaw, [13.11.2019].